Theo Indexbox, thị trường vật liệu bao bì tại Liên minh châu Âu (EU) dự báo tăng lên 42,2 tỷ USD vào năm 2035. Đây là dư địa tăng trưởng đáng chú ý cho các doanh nghiệp bao bì đang tìm kiếm cơ hội mở rộng xuất khẩu. Tuy nhiên, EU đang thiết lập những yêu cầu khắt khe hơn về thiết kế sinh thái, khả năng tái chế và minh bạch dữ liệu, đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động thích ứng nếu muốn duy trì lợi thế cạnh tranh.
Tại phiên hội thảo “Chuyển đổi xanh trong ngành chế biến – đóng gói: Từ thiết kế sinh thái đến tái chế chất lượng cao” trong khuôn khổ ProPak Hanoi 2026, ông Nguyễn Thi đã phân tích những thay đổi quan trọng mà doanh nghiệp cần chủ động chuẩn bị khi đưa bao bì vào thị trường này.
Khung pháp lý ESPR và chuyển đổi vòng đời
Theo ông Nguyễn Thi, một trong những thay đổi đáng chú ý là sự chuyển dịch từ quản lý chất thải ở giai đoạn cuối sang kiểm soát toàn bộ vòng đời sản phẩm. Thay vì chỉ tập trung vào việc thu gom và xử lý sau tiêu dùng, EU đặt ra yêu cầu về tính bền vững từ khâu thiết kế, lựa chọn nguyên liệu, sản xuất và phân phối đến tái chế. Đây cũng là định hướng cốt lõi của Quy định về Thiết kế sinh thái cho sản phẩm bền vững ESPR (EU) 2024/1781.
ESPR thiết lập một khuôn khổ chung về thiết kế sinh thái, mở rộng phạm vi quản lý đến phần lớn hàng hóa được đưa vào thị trường EU, ngoại trừ một số nhóm sản phẩm như thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và thuốc. Theo đó, quy định đặt ra hai nhóm yêu cầu song hành: hiệu suất môi trường và thông tin sản phẩm. Điều này có nghĩa sản phẩm không chỉ cần đáp ứng các yêu cầu kỹ thuật về tính bền vững mà còn phải có đủ thông tin để chứng minh và hỗ trợ truy xuất khi cần thiết.
Ngoài ra, ESPR còn có mối liên hệ với hai khung pháp lý quan trọng khác của EU là Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM) và Chỉ thị Báo cáo Bền vững Doanh nghiệp (CSRD). Theo phân tích của ông Nguyễn Thi, ba quy định này tạo thành một hệ thống yêu cầu ở ba cấp độ khác nhau: ESPR tập trung vào tính bền vững và tiêu chuẩn kỹ thuật ở cấp sản phẩm; CBAM liên quan đến lượng phát thải carbon trong hàng hóa thuộc phạm vi điều chỉnh khi nhập khẩu vào EU; còn CSRD yêu cầu các doanh nghiệp phải minh bạch thông tin ESG trên toàn chuỗi giá trị, bao gồm cả phát thải gián tiếp.
Tiêu chí thiết kế sinh thái trọng tâm cho bao bì
Trong lĩnh vực bao bì, ESPR được áp dụng cùng với Quy định về Bao bì và Chất thải bao bì PPWR (EU) 2025/40. PPWR tập trung cụ thể hơn vào bao bì và những yêu cầu liên quan trong suốt vòng đời của bao bì. Theo ông Nguyễn Thi, doanh nghiệp cần xem xét ba nhóm tiêu chí thiết kế sinh thái trọng tâm đối với bao bì:
- Tối ưu tỷ lệ bao bì/sản phẩm: Doanh nghiệp cần tối ưu trọng lượng và thể tích bao bì, hạn chế khoảng trống trong đóng gói và vận chuyển, đồng thời loại bỏ những lớp bao bì trang trí không cần thiết. PPWR đặt ra yêu cầu giới hạn khoảng trống đối với một số nhóm bao bì. Từ năm 2030, khoảng trống trong bao bì nhóm, bao bì vận chuyển và bao bì thương mại điện tử không được vượt quá 50%. Thiết kế cũng cần được chuẩn hóa để tăng mật độ xếp hàng trong công-ten-nơ và tối ưu hiệu quả vận chuyển.
- Khả năng tái chế và vật liệu thứ cấp: Ưu tiên thiết kế đơn vật liệu (mono-material), dễ tháo dỡ và phân loại để tái chế. Bên cạnh đó, doanh nghiệp cần nâng cao tỷ lệ sử dụng nhựa tái chế sau tiêu dùng (PCR), giấy tái chế và hạn chế các loại màng bọc có nguy cơ phát tán vi nhựa ra môi trường.
- Đồng bộ với quy định chuyên ngành: Việc chuẩn hóa các yêu cầu kỹ thuật trên toàn EU giúp doanh nghiệp xây dựng một cách tiếp cận thống nhất hơn cho thiết kế, vật liệu và hồ sơ sản phẩm khi đưa hàng vào nhiều thị trường thành viên.
Doanh nghiệp cần minh bạch dữ liệu đến đâu?
Đáp ứng tiêu chuẩn mới chỉ là một phần; doanh nghiệp còn cần chuẩn bị đầy đủ hồ sơ tuyên bố hợp quy và dữ liệu sản phẩm.
Tuyên bố hợp quy EU (DoC)
Tuyên bố Hợp quy EU (DoC) là văn bản do nhà sản xuất lập ra để xác nhận sản phẩm đáp ứng các yêu cầu pháp lý liên quan. Tuy nhiên, việc lập DoC không chỉ đơn giản là đưa ra một bản cam kết. Doanh nghiệp cần chuẩn bị hồ sơ kỹ thuật, bao gồm thông tin về sản phẩm, vật liệu và các tài liệu cần thiết để chứng minh sản phẩm đáp ứng yêu cầu. Vì vậy, doanh nghiệp cần lưu trữ đầy đủ các tài liệu liên quan và bảo đảm thông tin trong hồ sơ thống nhất với sản phẩm thực tế. Đây là cơ sở để giải trình khi đối tác hoặc cơ quan quản lý yêu cầu kiểm tra.
Bản chất hộ chiếu sản phẩm số (DPP)
Bên cạnh hồ sơ tuyên bố hợp quy, ESPR còn thúc đẩy việc số hóa thông tin sản phẩm thông qua Hộ chiếu Sản phẩm Số (DPP). DPP tập hợp dữ liệu sản phẩm theo tiêu chuẩn mở, ở định dạng máy có thể đọc được và có thể truy cập thông qua mã QR, mã vạch 2D hoặc RFID gắn trên sản phẩm hoặc bao bì. Theo nội dung được trình bày, hệ thống DPP được tổ chức dựa trên ba mã định danh chính, giúp kết nối thông tin giữa sản phẩm, doanh nghiệp và cơ sở sản xuất:
- UPI (Unique Product Identifier) – Mã định danh sản phẩm: Xác định từng mẫu, dòng hoặc lô sản phẩm/bao bì và liên kết với các thông tin kỹ thuật, dữ liệu môi trường tương ứng.
- UOI (Unique Operator Identifier) – Mã định danh doanh nghiệp: Xác định các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng như nhà sản xuất, nhà nhập khẩu hoặc đơn vị đóng gói.
- UFI (Unique Facility Identifier) – Mã định danh cơ sở: Xác định địa điểm cụ thể của nhà máy hoặc cơ sở sản xuất, đóng gói, giúp truy xuất nguồn gốc tại từng công đoạn.
Thông tin chi tiết của DPP không nhất thiết phải tập trung tại một hệ thống duy nhất mà có thể được doanh nghiệp lưu trữ phân tán. Tuy nhiên, toàn bộ mã UPI bắt buộc phải được đăng ký và đồng bộ lên hệ thống Registry trung tâm của EU. Cách tổ chức này cho phép cơ quan quản lý tra cứu mã định danh sản phẩm và đối chiếu thông tin với doanh nghiệp, cơ sở sản xuất cùng các bên liên quan trong chuỗi cung ứng.
Thách thức “Vùng tối Dữ liệu”
Một doanh nghiệp khó có thể tự chứng minh toàn bộ thông tin nếu dữ liệu nguyên liệu, thành phần hóa học hay tỷ lệ vật liệu tái chế phụ thuộc vào các nhà cung cấp. Ông Nguyễn Thi gọi đây là “vùng tối dữ liệu,” khoảng trống dữ liệu trong chuỗi cung ứng. Việc thiếu dữ liệu từ một mắt xích trong chuỗi, chẳng hạn nhà cung cấp nguyên liệu hoặc bao bì, có thể gây khó khăn cho các đối tác EU khi tổng hợp thông tin môi trường và thực hiện nghĩa vụ báo cáo. Vì vậy, doanh nghiệp cần thống nhất ngay từ đầu với đối tác về dữ liệu cần cung cấp, bằng chứng xác minh và trách nhiệm cập nhật thông tin.
Khuyến nghị chuẩn bị cho doanh nghiệp
Để đáp ứng ESPR và PPWR, doanh nghiệp cần chuẩn hóa dữ liệu về vật liệu, thành phần và thông số kỹ thuật; hoàn thiện hồ sơ truy xuất để chứng minh nguồn nguyên liệu, tỷ lệ tái chế và khả năng tái chế; đồng thời đưa các yêu cầu này vào ngay từ khâu thiết kế bao bì. Bên cạnh đó, cần xác định rõ trách nhiệm cung cấp, xác minh, cập nhật và bảo mật dữ liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng.
Điều này càng quan trọng khi DPP được kết nối với các hệ thống quản lý và hải quan của EU, cho phép thông tin sản phẩm được kiểm tra và đối chiếu tự động. Vì vậy, dữ liệu thiếu, sai lệch hoặc không nhất quán có thể trở thành rủi ro trực tiếp khi hàng hóa tiếp cận thị trường EU. Chuẩn bị sớm về dữ liệu, hồ sơ và quy trình kiểm chứng sẽ giúp doanh nghiệp giảm rủi ro tuân thủ và chủ động hơn trước các yêu cầu mới.
Khám phá giải pháp tại ProPak Vietnam 2027
Trước những yêu cầu từ thị trường EU, doanh nghiệp cần chủ động chuẩn hóa bao bì và bảo đảm sản phẩm đáp ứng các tiêu chí về tính bền vững. Tại ProPak Vietnam 2027, khách tham quan có thể tìm hiểu các công nghệ chế biến, đóng gói và tái chế, cập nhật xu hướng ngành và trao đổi trực tiếp với chuyên gia thông qua các phiên hội thảo.
Khám phá thêm về ProPak Vietnam 2027 tại đây.
